Auteur: Michiel

Het claimen van planteigenschappen door middel van octrooien wekt wrevel. Ruim dertienduizend burgers hebben inmiddels een petitie van Bionext ondertekend, waarin het Europese Parlement wordt opgeroepen de octrooiwetgeving aan te passen.

Het televisieprogramma Zembla besteedde op woensdag 4 maart aandacht aan patenten op plantaardig materiaal in de documentaire ‘De Monsanto methode’.

Wereldwijd proberen grote zaadbedrijven de macht over onze groente te krijgen. Zo zegt Monsanto, een Amerikaanse multinational, dat ze een broccoli hebben uitgevonden die makkelijker te oogsten is.

Monsanto, producent van bestrijdingsmiddelen, genetisch gemodificeerde gewassen en ’s werelds grootste zaadbedrijf wil de rechten van deze broccoli exclusief claimen, oftewel patenteren. Deze methode is omstreden, wetenschappers en politici maken zich zorgen. Wat betekent het voor onze voedselzekerheid als multinationals de baas worden over onze groente?

Zembla onderzocht hoeveel Europese patenten op eigenschappen van groenten de tien grootste groentezaadbedrijven ter wereld hebben en hoeveel deze bedrijven momenteel in aanvraag hebben bij het Europees Octrooibureau. Inmiddels zijn er negentien octrooien verstrekt en wachten 132 aanvragen nog op behandeling.

Kwekersrecht
Veredelaars en boeren moeten vrij kunnen beschikken over plantaardig materiaal voor de ontwikkeling van nieuwe rassen. Het ontwikkelen van steeds nieuwe rassen is noodzakelijk om de productie van voedsel veilig te stellen. Zo pleit directeur Vosselman van het biologische zaadbedrijf De Bolster voor het behoud van het kwekersrecht en de beschikbaarheid van zaden om gewassen te kunnen ontwikkelen.

Ook staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische Zaken vindt het zorgelijk dat de wereldvoedselvoorziening dreigt te worden geconcentreerd bij een paar multinationals. ‘Ik vrees dat dit ten koste gaat van de mogelijkheden van plantenveredeling en de keuzevrijheid van kwekers, telers en consumenten. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de voedselzekerheid.’, zegt Dijksma in de uitzending.

Protest tegen octrooi op plantaardig materiaal
Een jaar geleden is Bionext een officiële bezwaarprocedure gestart tegen het octrooi van Syngenta op de rode paprika. De ‘uitvinding’ van Syngenta betreft een eigenschap van een plant – resistentie tegen witte vlieg – die in de natuur voorkomt. Het bezwaar is samen met landbouworganisatie LTO en 32 andere organisaties uit 27 Europese landen ingediend bij het Europees Octrooi Bureau (EOB).

Met octrooien kunnen bedrijven zich eigenschappen van planten en zaden toe-eigenen. Vooral agrochemische bedrijven als Syngenta en Monsanto zien daar big business in en creëren op deze manier een monopoliepositie.

Het gaat al lang niet meer alleen om gentech-gewassen, ook op klassiek veredelde gewassen worden steeds vaker octrooien aangevraagd. Een ontwikkeling waarover veel wetenschappers, politici, veredelaars, telers en burgers zich zorgen maken.

Bionext vindt octrooi op leven onethisch. Bovendien belemmeren octrooien de innovatie, omdat het plantaardig materiaal dan niet meer vrij beschikbaar is voor veredelaars. Daarmee zal de diversiteit aan rassen voor onze voedselproductie afnemen. Dat leidt tot minder keuze voor boeren en consumenten en brengt uiteindelijk de voedselzekerheid en agro-biodiversiteit in gevaar.

De vrijwilligers van het volkstuincomplex verstevigen de hekken rondom de nutstuinen. Op de poort hangt een bordje met het uitdrukkelijke verzoek om het hek te sluiten. Er dreigt gevaar.

De jonge plantjes die over een aantal weken boven de grond komen, moeten worden beschermd tegen de loslopende tamme konijnen.

Stadsbewoners die ver van de natuur afstaan, dumpen hun overtollige huisdieren in het park en in bosjes rondom het complex. Met name tamme konijnen bevolken de grasvelden. De dieren maken echter weinig kans als het nog echt winter wordt. De tamme beesten hebben geen hol gegraven want ook zij staan inmiddels ver van de natuur af.

De stadsbewoners leiden aan het Flappie-syndroom. Ze vinden het heel zielig om het ongewenste huisdier te slachten of naar de poelier te brengen. Ze kunnen het niet aan om het diertje in de pan te zien liggen.

In plaats daarvan sussen ze zichzelf met de gedachte dat het vrijgelaten konijn geniet van het sappige gras.

Maar het konijn wordt achterna gezeten door de honden van de buurman. Die honden staan nog wél dicht bij de natuur. Jagersinstinct. Uitgeput zit het konijn onder een struik, waar net een sperwer langs scheert. Ook de vogel richt zijn ogen op de prooi, die inmiddels terugverlangt naar de warme veiligheid van zijn hok.

• 

• 

De tuinbaas vond mijn bessenstruiken te hoog. Want in de regeltjes staat dat struiken slechts anderhalve meter hoog mogen zijn. En die van mij waren inmiddels uitgegroeid tot forse jongens van meer dan twee meter.

De oogst was er dan ook naar: de diepvries ligt nog vol met zakken en bakjes rode- en zwarte bessen en flesjes bessensap. Ook in de kelder staan nog potten jam van de kruisbes.

De tuinbaas was onverbiddelijk over de struiken: de snoeischaar moest erin.

De reden dat de struiken zo groot zijn geworden, is dat ik niet weet hoe ik snoeien moet. Wel vaak zo’n boekje gelezen met van die plaatjes, maar ik blijf het onduidelijk vinden.

Dus ik heb de tondeuse-methode maar toegepast en deed net zoals vroeger, toen ik nog haar op mijn kop had: alles op dezelfde lengte afscheren. De struiken zijn nu terug gebracht tot zo’n 60 centimeter. Lekker kort. De oogst zal dit jaar ook wel lekker kort zal duren, want veel bessen zullen er niet aankomen.

Nadat de struiken ingekort waren, kon ik ineens de plaatjes in de snoeiboekjes beter begrijpen. Nu zie ik dat ik slecht heb gesnoeid. Niet netjes boven een knop. Stompjes achtergelaten. Lelijk. Gesteltakken vernield. Nieuwe scheuten verwijderd. De tondeuse-methode is blijkbaar ongeschikt voor snoeien.

Ik heb nu wel geleerd dat je gewoon moet dóén. Met boekenwijsheid schiet je niets op. Volgende keer snoei ik de struiken vast beter. Zorgvuldig kijken naar de knoppen, de gesteltakken goed behandelen en zuinig zijn op de scheuten waar in de zomer de bessen aan groeien. De struik mooi in model snoeien, als een kapper die in model knipt.

Maar ik blijf zitten met die ene vraag: hoe zou het zijn als ik vroeger geen tondeuse had gebruikt?

Soms word ik helemaal gek van de goede raad en de moestuin-wijsneuzerij. Zaaikalenders, maanstanden, goede buur of slechte buur, de kosmos en dan nu weer de burenhulpplanten. Het zou allemaal invloed hebben op de groei van de planten en de oogst.

Oké, er zijn best een aantal dingen die ik wil aannemen, ook zonder bewijs. Maar dan begint het al aardig op geloven te lijken en kan het heel zweverig worden.

Een Biddag voor het gewas en zeker de Dankdag voor het gewas; ik heb er nooit aan meegedaan maar het is een sympatiek idee.

Maar verder blijf ik liever met de beide benen op de grond.

Daarom zaai ik pas in de volle grond als de temperatuur gunstig is. Als het te droog is, dan komt de gieter er aan te pas. Verrotten de zaden door te veel regenval, dan is overzaaien de enige oplossing. De zaailingen zijn desnoods tegen koude nachten te beschermen met een dekentje van vliesdoek.

Om de teelt te vervroegen en onafhankelijk te zijn van het weer in het voorjaar, is voorzaaien een oplossing. Voorzaaien gaat in plastic bakjes. Die van de Chinees zijn er heel geschikt voor. Met een stift schrijf ik er de naam van het gewas op. Ook de zaaidatum wordt vermeld en het aantal gebruikte zaden. Soms gaan er twee rassen netjes gescheiden in de bakjes van de babi pangang.

De opgekomen plantjes worden geteld. Als het aantal opgekomen plantjes minder dan de helft is van het aantal zaden is er iets mis. Dan is blijkbaar de stand van de planeten niet gunstig geweest. Of heeft dit gewoon een een aardse oorzaak?

Iedere tuinder bewaard zaden. Je hebt er immers vaak veel te veel voor één seizoen. Oud zaad verliest aan kiemkracht. Maar dat gaat vaak lang niet zo snel als op de verpakking staat aangegeven.

Daarom gebruik ik regelmatig overjarig zaad. Maar er is een grens: bij minder dan 50% opkomst grijp ik bikkelhard in en rest de vuilnisbak.

En daar komt geen kosmos aan te pas.

• 

• 

• 

Mijn oude tante gaat verhuizen. De grote eengezinswoning met te veel lege slaapkamers wordt verruild voor een appartementje met een lift. En de grote tuin maakt plaats voor een balkon.

Ze gaf mij de eerste keuze bij de verdeling van het tuingereedschap. Een hele eer. Maar eigenlijk heb ik niets nodig. Een grasmaaier is in de moestuin niet handig en ik kan ook best zonder bladhark.

Een beetje weemoedig keek ik in het schuurtje rond. De opruiming markeert het einde van een tijdperk. Er wordt afstand gedaan van zorgvuldig verzamelde spullen. En van de geuren uit de tuin. Van dollen op het gras en van biertjes op het terras.

En daar zag ik hem staan: de roestige schoffel. Al jaren niet meer gebruikt. Hij is nog van opa geweest.

Opa had een moestuin. Een grote moestuin. Daar is hij mee gestopt toen hij 87 was. De tuin was veel groter dan de mijne en gaf veel werk, maar de tuin lag naast het huis. Opa liep dagelijks in de tuin. Altijd bezig.

Hij onderhield ook zijn gereedschap goed. Na gebruik werden spade en schoffel schoongemaakt met de borstel. Aan het einde van het seizoen werden ze met een ijzervijl weer scherp gemaakt en lichtjes ingevet voordat ze in de schuur werden opgeborgen.

De schoffel van opa is nu verroest en al jaren niet meer gebruikt. Het is een droevig gezicht en ik pak een staalborstel om het ergste roest te verwijderen. Met een vijl wordt het gereedschap weer scherp.

Het handvat voelt vertrouwd. Het ligt lekker in de hand. De steel is gevormd naar de knuisten van opa. In gedachten zie ik hem ritmisch door het zandpad gaan. Kleine stofwolkjes waaien zachtjes van het pad. Een lust om naar te kijken. Soepel beweegt de oude man zich door zijn tuin. Totale controle en concentratie, volledig opgaand in het werk.

Ik wikkel het scherpe ijzer in een zachte lap en leg de schoffel voorzichtig in de kist bij mijn tuin.

 

De Europese Unie wil tuinders in de toekomst verplichten om goedgekeurde zaden te gebruiken. Sterker nog: de teelt van oude gewassen wordt strafbaar, zelfs als de teelt plaatsvindt in de eigen tuin.

De Europese Commissie dient op 6 mei het ontwerp van een dergelijke verordening in bij het Europese Parlement. Dit blijkt uit een artikel op de Duitse website “Deutsche Wirtschafts Nachrichten”. Een vertaling van het artikel staat op de site Biojournaal.nl

Hoe onwaarschijnlijk het plan ook klinkt, toch is het waar. Zaden van oude en zeldzame gewassen hebben weinig kans op goedkeuring. Zelf gekweekt zaadgoed mag na invoer van de nieuwe regeling niet meer verhandeld worden, noch mag er in winkels en groothandels zaaigoed verkocht worden waar geen EU keurmerk voor is afgegeven.

De maatregel is tot stand gekomen dankzij intensief lobbywerk van Monsanto en een aantal andere grote bedrijven uit de voedsel- , chemie- en zaadindustrie. Monsanto dringt de landbouw ook al jaren genetisch gemanipuleerde maïs op, onder het voorwendsel dat hiervoor minder gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn.

Indien deze regelgeving daadwerkelijk in werking treedt, dan dreigen bijzondere groenten te verdwijnen. Bovendien wordt iedere tuinder afhankelijk van die wereldwijd werkende grote zaadbedrijven, zoals Monsanto.

Tot nu toe werden oude en zeldzame zaadvariëteiten buiten schot gehouden. Maar als de plannen doorgaan mogen tuinders en particulieren niet eens meer hun eigen zaden uitkiezen.

Consumenten hebben vervolgens geen keuze meer over wat ze willen eten en welke smaken ze willen beleven. De grote zaadbedrijven bepalen dan wat er op het bord terecht komt.

Het is niet de eerste keer dat de overheid krankzinnige plannen in petto heeft voor de moestuinier. Al in de jaren ’80 bemoeide de overheid zich met de hobby tuinders. Toen werd er een volkstuinbelasting ingevoerd. De gedachte was dat de moestuin voedsel leverde en dat dit als inkomen kon worden gezien.

In het filmpje bij dit blog is te zien hoe een moestuinier een belasting aanslag van 18.000 (toen nog) gulden kreeg opgelegd. Bekijk het filmpje en oordeel zelf.

Er is echter een belangrijk verschil: het hele idee van de volkstuinbelasting is satire maar de plannen van de Europese Unie zijn niet zo grappig.

Sinds half april is het ein-de-lijk warmer weer. Na enkele dagen met zeer welkome regenbuien schoot het kwik omhoog. De lente, waar iedereen zo reikhalzend naar had uitgekeken, lijkt eindelijk aangebroken.

Mensen konden eindelijk hun huizen uit en bezochten massaal de vele markten en tuincentra. Deze zaten met enorme voorraden bloemen, plantjes en pootgoed, de moestuin is populair en sommige handelaren spelen daar handig op in.

Zo zag ik op een grote streekmarkt dat een handelaar maar liefst 50 cent vroeg voor een enkel sla- of koolplantje. Best grote plantjes, dat wel. Maar normaal kosten slaplanten niet meer dan 10 à 15 cent per stuk.

Want wees nou eerlijk: wie koopt er nou jonge plantjes die net zo duur zijn als het eindproduct dat over enkele weken volop in de supermarkten ligt? De veilingprijs van sla zakte dit voorjaar al van 65 à 70 cent naar 35 à 40 cent per krop. Kropsla ligt eind april voor 99 cent bij Albert Heijn in de schappen. En nu draait de aanvoer nog niet eens op volle toeren.

Eindelijk kon ik ook in de tuin aan de slag. Normaal gesproken heb ik de tuinbonen, radijs, rucola, raapstelen, spinazie, plantuien en sjalotten al lang in de grond. Ook de aardappelen hebben dan al een comfortabel pootgat gevonden.

Natuurlijk maakt het uiteindelijk niet veel uit. Een wijsheid van m’n opa leert dat alles best is als de piepers voor Koninginnedag in de grond zitten. Koninginnedag was voor hem zelfs de dag waarop hij deze klus klaarde.

Deze keer gingen bij mij de poters op 14 april in de grond. En dat ging ook dit jaar met een grote nauwkeurigheid. Het pootlint kwam erbij te pas om de aardappels in keurig rechte lijnen onder de grond te stoppen. De buurjongen stond er met open mond naar te kijken en vroeg of tuinieren wetenschap was.

Niet iedereen begrijpt dat. Zo heb ik een keer hulp gehad bij het onkruid wieden. Dat ging best goed, totdat ik zag dat mijn tuinhulpje alle schorseneren uit de grond trok. ’Ja’, zei ze verontschuldigend; ’ik vond het al een beetje vreemd dat het onkruid zo netjes op een rijtje groeit’.

Ik wist het niet. Noem me dom. Noem me niet van deze tijd. Maar ik wist het niet en ik heb het gemist. Sorry. Ik troost me met de gedachte dat ik niet de enige ben, maar toch. Het knaagt.

Immers de aardbei heeft het zelfde soort feest als de haring. Vlaggetjesdag. Versierde vissersboten. Veiling van het eerste vaatje. Haringparty’s. Bobo’s druk met gesnipperde uitjes in de weer. Van dat werk.

De derde dinsdag van april was het zover: op die heugelijke dag, 16 april, vond de officiële opening van het Hollandse aardbeienseizoen plaats. Verspreid over Nederland zijn er de hele dag weer verrassende acties geweest. Ongeveer 250 telers, ruim 85 procent van alle aardbeientelers in Nederland doen mee aan deze actie.

De telers hielden ludieke veilingen van de eerste Hollandse aardbeien tijdens de officiële seizoenopening op 16 april, waarbij de opbrengst naar een goed doel gaat. Dit jaar is gekozen voor de Ronald McDonald Huizen.

De officiële opening van het Hollandse aardbeienseizoen vond plaats op 16 april om 15.00 uur in Amersfoort en werd verricht door aardbeienteler Mark van Aert en Remke Brand, waarnemend directeur van het Ronald McDonald Kinderfonds. Bij die opening kwam de belofte dat de Hollandse aardbeientelers de komende maanden allerlei activiteiten organiseren om geld in te zamelen. In de hoop en verwachting aan het einde van het seizoen een mooi bedrag te overhandigen voor de Ronald McDonald Huizen.

Maar de telers doen meer dan dat. De telers willen van iedereen (u en mij) ware Hollandse aardbeienambassadeurs maken, dat schrijven ze in een persbericht. Daarvoor hebben ze een website www.hollandseaardbeien.nl, twitteraccount @aardbeiweetjes en Facebookpagina met daarop veel aardbeieninfo.

Ik wist het niet. Echt niet. Maar vanaf nu staat de derde dinsdag van april in mijn agenda. Beloofd!

 

De moestuin krijgt dezelfde status als voetbalplaatjes, Gogo’s, Mini’s, polsbandjes en Wuppies. De klanten van de DekaMarkt kunnen meedoen aan de spaaractie ‘Mijn Dekatuintje’, waarmee ze hun eigen groenten kunnen kweken.

Vijf weken lang ontvangen klanten bij elke vijftien euro aan boodschappen een gratis zakje zaaigoed. Er zijn 28 verschillende soorten, zoals bosuitjes, courgette, kropsla, radijs, rucola, spinazie, suikermaïs, tomaten en wortelen.

Tot en met maandag 20 mei krijgen de klanten bij aankoop van wekelijks wisselende actieproducten bovendien een spaarzegeltje. Daarmee sparen ze voor artikelen om het Dekatuintje in te richten en te onderhouden.

Zoals voor een starterskit bijvoorbeeld, met een houten kweekkistje, zakje kweekaarde, kunststof kweekbak met deksel en twaalf turfpotjes. De volle spaarkaarten zijn tot 2 juni ook inwisselbaar voor een navulkit met 36 turfpotjes en een zakje kweekaarde, of tuingereedschap (gietertje, harkje en schepje, tuinhandschoenen en plantenstekertjes).

De verzamelaars vinden in een inspiratieboekje op de site veel tips over de zaadjes, hoe te zaaien of te oogsten en recepten. Nog meer informatie is te krijgen op een speciale actiepagina op de site van de supermarkt. Op de Facebook-pagina van de grootgrutter kunnen klanten tips en foto’s van hun kweeksels delen.

Je voelt het al, dit wordt een rage. Maar voor opdringerige jongens en meisjes bij de ingang van de supermarkt hoeven we in deze regio niet bang te zijn. De DekaMarkt heeft geen vestigingen in dit deel van het land *.

– – –

( * = Dichtst bijzijnde vestigingen zijn in Hoogeveen en Lelystad. Bekijk de complete lijst van filialen: http://www.dekamarkt.nl/filialen )

Naast leuke voorvallen vinden op het volkstuincomplex ook regelmatig minder prettige zaken plaats. Diefstal is een van de dingen waar je als moestuinier helaas regelmatig mee wordt geconfronteerd.

Meestal beperkt de diefstal zich tot het illegaal oogsten van groenten uit een tuin. Blijkbaar zijn er mensen die van gestolen groente moeten leven. En dat is natuurlijk schrijnend. De meeste tuinders vinden groenteroof heel vervelend. Niet vanwege de waarde, maar vanwege het gevoel dat een andere letterlijk de vruchten van je arbeid plukt.

De tuinders willen best een deel van hun oogst beschikbaar stellen aan mensen die het nodig hebben. Of een donatie doen aan de voedselbank. Er is immers toch regelmatig te veel groente om zelf te oogsten.

Soms gaat de diefstal wat verder en worden wel dingen van waarde weggenomen. Zo ben ik eens een rol kippengaas kwijtgeraakt. Kost toch 60 euro. De moestuinvereniging leed vorig jaar echter het grootste verlies. De net aangeschafte motorpomp voor het besproeien van de gewassen werd binnen twee weken ontvreemd. Tijdens een nachtelijk bezoek werd de schuur opengebroken. Ook de, met dikke sloten vergrendelde kast moest eraan geloven. Een totale schadepost van meer dan duizend euro.

De meest bizarre diefstal vond in een weekend plaats. Onbekenden knipten met een tang alle hangsloten van de gereedschapskisten. Uit de kisten werd echter niets ontvreemd. Blijkbaar ging het de dieven om het kleine beetje koper waarvan de sloten deels zijn gemaakt.

Maar wat moet een dief met dertig doorgeknipte hangsloten? Wat zegt hij tegen de oud-ijzerboer als hij het schroot aanbiedt? Welke smoes moet je dan als dief verzinnen? Dat je dertig keer je sleuteltje bent kwijt geraakt? Dan moet je als slotenknipper zelf toch aardig verknipt zijn.